عمل جراحی برداشتن کیسه صفرا
به عمل جراحی برداشتن کیسه صفرا، کوله سیستکتومی (cholecystectomy) میگویند. کسانی که بیماری مزمن کیسه صفرا دارند معمولا این عمل جراحی را پشت سر میگذارند. عمل برداشتن کیسه صفرا در سرتاسر دنیا بسیار متداول است. امروزه این جراحی بیشتر با لاپاراسکوپی انجام میشود.
شکل- در تصویر بالا، کیسه سبز رنگ کیسه صفرا است.
عمل جراحی کوله سیستکتومی چیست؟
عمل کولیه سیستکتومی همان عمل جراحی برداشتن کیسه صفراست. کیسه صفرا اندامی کیسه مانند و تو خالی است که صفرایی که کبد میسازد در درون آن انباشته میشود تا هنگام نیاز، به دستگاه گوارش بریزد. عمل برداشتن کیسه صفرا درمان رایجی برای انواع بیماریهای کیسه صفراست. چون پیامدهای برداشتن کیسه صفرا معمولا کمتر از درمانهای دیگر آن بیماریهاست، این روش درمانی در پیش گرفته میشود. بدون کیسه صفرا هم شما میتوانید زندگی نرمال و سالم داشته باشید.
آیا عمل جراحی برداشتن کیسه صفرا عمل بزرگی به شمار می آید؟
عمل برداشتن کیسه صفرا یا کوله سیستکتومی، جراحی متداولی است و ریکاوری کوتاه و آسانی دارد. همچنین یکی از نخستین درمانهایی است که لاپاراسکوپی در آن رایج شد. در لاپاراسکوپی به جای یک برش بزرگ، چند سوراخ کوچک در شکم زده میشود. از این رو کم تهاجمی تر بوده و بیمار زودتر خوب میشود.
دلایل انجام عمل برداشتن کیسه صفرا چیست؟
اگر بیماری کیسه صفرا داشته باشید که یکی از شرایط زیر را دارد، این عمل پیشنهاد میشود:
- زندگی روزمره تان را سخت تر کرده است
- برای سلامتی تان خطرناک است
- پیش بینی میشود بیماری خوب نشده یا بدتر شود
عمل برداشتن کیسه صفرا بیشتر برای درمان سنگ صفرا انجام میشود. اگر یکی از موارد زیر را داشته باشید، پزشک عمل برداشتن کیسه صفرا را ممکن است پیشنهاد بدهد:
- سنگ صفرا در کیسه صفرا دارید و علائمی پدید آورده است
- سنگ سفرا در مجرای صفرا رفته است
- التهاب کیسه صفرا دارید
- پولیپهای بزرگ کیسه صفرا دارید که میتوانند به سرطان تبدیل شوند
- التهاب پانکراس به دنبال کیسه صفرا رخ داده است
- پزشک نگران سرطان کیسه صفرا است
سنگ صفرا میتواند جایی در مجرای صفرا گیر کرده و راه را بند بیاورد که به دنبال آن، درد و ناخوشی رخ میدهد. همچنین ممکن است دریچه کیسه صفرا یا راه آن در پانکراس را ببندد.
از کجا بدانم لازم است عمل برداشتن کیسه صفرا انجام بدهم؟
شایعترین و محسوس ترین نشانه نیاز به عمل کیسه صفرا، کولیک صفراوی است. الگوی درد کولیک صفراوی در مجرای صفرا (معمولا در بالا سمت راست شکم) به صورت دوره ای رخ میدهد و معمولا با تهوع همراه است. کولیک صفراوی معمولا نخستین نشانه های بیماری کیسه صفراست و احتمالا رفته رفته بدتر میشود. هنگامی که صفرا از گردش می ایستد، احساس درد شدید شکم میکنید که بدون کمک پزشکی خوب نمیشود.
از دیگر علائم و نشانه های بیماری کیسه صفرا اینها هستند:
- زردی پوست یا چشمها
- باد کردن شکم یا حساسیت آن به لمس و فشار
- پولیپهای بزرگ کیسه صفرا که در سونوگرافی شناسایی میشوند
اگر هر یک از این نشانه ها را دارید، باید پیش پزشک بروید تا شما را بیشتر بررسی کند و علت را روشن کند و بگوید آیا نیاز به عمل کیسه صفرا دارید یا نه.
اگر عمل کیسه صفرا نیاز داشته باشم و انجام ندهم چه میشود؟
عمل نکردن کیسه صفرایی که نیاز به عمل دارد، جدا از درد شدید و دوره ای، خطرات دیگری هم در پی دارد. ممکن است عفونت کند و عفونت گسترده شود یا پانکراس دچار التهاب یا عفونت شود و یا علائم دیگری مانند بسته شدن مجرای صفرا پیش بیاید که پیامدهای مربوط به خود را دارد.
آیا پس از برداشتن کیسه صفرا زندگی نرمال خواهم داشت؟
برداشتن کیسه صفرا، تغییراتی در ساختار دستگاه صفراوی به دنبال دارد. کیسه صفرا اندامی است که صفرای اضافی در آن انباشته میشود تا زمانی که روده کوچک برای هضم غذا به آن نیاز پیدا کند. در این زمان، کیسه صفرا منقبض میشود تا صفرا از آن بیرون ریخته و به روده برود. پس از جراحی برداشتن کیسه صفرا، صفرا مستقیما از کبد به روده کوچک میریزد و دیگر در جایی انبار نمیشود.
بیشتر کسانی که این عمل جراحی را پشت سر گذاشته اند، کمی طول میکشد تا دستگاه گوارششان با شرایط تازه سازگار شود. در ماه نخست پس از عمل، ممکن است گوارش چربیها و غذاهای سنگین برایتان سخت تر باشد. باید به بدن خود زمان بدهید. بیشتر افراد پس از ریکاوری، میتوانند برنامه غذایی پیشین خود را دنبال کنند ولی شمار کمی از بیماران دچار مشکلات گوارشی بلند مدت میشوند.
شکل- عمل جراحی لاپاراسکوپی کیسه صفرا
انواع روشهای جراحی کیسه صفرا چیست؟
- لاپاراسکوپی
- رباتی
- جراحی باز (شکمی)
امروزه بیشتر عمل های کیسه صفرا با لاپاراسکوپی انجام میشوند. جراح این روش را به دلیل کم تهاجمی بودن، درد و خونریزی کمتر و آسانی انجام آن، برمیگزیند. یکی از روشهای لاپاراسکوپی، رباتی است که در آن جراح عمل را با کمک بازوهای رباتی انجام میدهد.
در جراحی باز کیسه صفرا که روشی دیرینه است، برش بزرگی در شکم زده میشود و کیسه صفرا بیرون آورده میشود. این روش نسبتا ساده و ایمن است و در برخی شرایط میتواند گزینه بهتری باشد. گاهی وقتها برای موارد اورژانسی به این روش جراحی نیاز میشود.
شکل- عمل جراحی باز کیسه صفرا
چرا گاهی وقتها به جای لاپاراسکوپی، جراحی باز انجام میشود؟
اگر یکی از موارد زیر پیش بیاید، کوله سیستکتومی باز انجام میشود:
- در بیمارستانی بستری شده اید که دستگاه لاپاراسکوپی برای جراحی شکم ندارد
- عملتان اورژانسی شده است
- وضعیت قلبی ریوی دارید که باعث میشود گازی که در لاپاراسکوپی به کار گرفته میشود، برایتان ایمن نباشد
- به دنبال جراحی شکمی که در گذشته داشته اید، جای زخم و بافت جوشگاه بزرگی در شکم دارید که میتواند دید جراح در لاپاراسکوپی را کاهش دهد
- جراح گمان میکند شاید بیماری کیسه صفرا، بر اندامهای دیگر نیز اثر گذاشته است
- پیامدهای ناخواسته ای در جراحی لاپاراسکوپی رخ داده مانند خونریزی غیر قابل کنترل
چگونه برای عمل کیسه صفرا آماده شوم؟
عمل برداشتن کیسه صفرا اگر اورژانسی نباشد، وقت دارید که برای آن آماده شوید و اگر امکان دارد، لاپاراسکوپی عمل شوید.
نکاتی که در زیر به آنها اشاره میشود برای افزایش ایمنی عمل و کاهش احتمال عوارض است.
پیش از عمل آزمایش خون باید بدهید و سونوگرافی یا عکس برداری های دیگر نیز احتمالا نیاز دارید.
از چند هفته پیش از عمل، دخانیات را کنار بگذارید.
شب پیش از عمل نباید چیزی بخورید و بیاشامید.
عمل کیسه صفرا با بیهوشی انجام میشود بنابراین دردی احساس نمیکنید.
عمل جراحی کیسه صفرا چگونه انجام میشود؟
- عمل لاپاراسکوپی
- در عمل لاپاراسکوپی، جراح یک برش کوچک دو تا سه سانتیمتری پیرامون ناف میزند. همچنین دو تا سه سوراخ دیگر یک سانتیمتری در سمت راست بالای شکم میزند تا از راه آنها، شلنگ باریکی به شکم بفرستد و شکم را با گاز دی اکسید کربن باد کند. باد کردن شکم برای این است که دیواره شکم از اندامها جدا شود.
- لاپاراسکوپ از راه برش بزرگتر به درون شکم فرستاده میشود. سر لاپاراسکوپ دوربین و چراغ کوچکی جاسازی شده است که تصاویر را به نمایشگری در کنار تخت، میفرستد.
- ابزارهای جراحی از سوراخ دیگر به درون فرستاده میشوند تا کیسه صفرا از پیرامون بریده شده و بیرون آورده شود.
- گاز از شکم بیرون آمده و سپس برش ها بسته میشوند.
- عمل باز کیسه صفرا
- برشی به اندازه 10 تا 15 سانتیمتر در زیر دنده راست زده میشود.
- از ابزارهای جراحی برای بیرون آوردن کیسه صفرا استفاده میشود.
- درن (شلنگ باریکی که به کیسه ای وصل است) در زخم جایگذاری میشود تا مایع اضافی از راه آن از بدن بیرون بیاید.
- برش ها بسته میشوند و درن تا زمانی که پزشک بگوید، در جای خود می ماند.
عمل کیسه صفرا چقدر طول میکشد؟
عمل لاپاراسکوپی معمولا 60 تا 90 دقیقه زمان میبرد. عمل باز یک تا دو ساعت طول میکشد.
اگر نیاز باشد کارهای بیشتری انجام شود مانند بررسی مجاری صفرا یا کارهای دیگر، عمل بیشتر طول میکشد.
شرایط من پس از عمل کیسه صفرا چگونه است؟
پس از جراحی به اتاق ریکاوری برده میشوید. هنگامی که به هوش آمدید، مسکن به شما داده میشود و به بخش برده میشوید.
اگر لاپاراسکوپی عمل شده باشید، احتمالا در همان روز عمل مرخص میشوید و به خانه میروید. اگر جراحی باز کرده باشید، یک یا چند شب شاید نیاز باشد در بیمارستان بمانید.
درن ممکن است نیاز باشد چند روز در جای خود بماند. این بستگی به شرایط دارد.
فواید عمل جراحی کیسه صفرا چیست؟
بیشتر سنگ های کیسه صفرا درون خود کیسه صفرا درست میشوند و با برداشتن کیسه صفرا، احتمال درست شدن دوباره سنگ بسیار کاهش می یابد. اگر سنگ صفرا شما را به بیمارستان کشانده باشد، احتمال این که دوباره چنین چیزی رخ دهد زیاد است و باید عمل شوید تا دیگر دچار درد و مشکلات سنگ کیسه صفرا نشوید.
بیشتر وقتها دردی که از سنگ کیسه صفرا میکشید بسیار بسیار بیشتر از درد یک بار جراحی کردن آن است بنابراین پیش از این که بیشتر از این رنج ببرید، بهتر است عمل کنید و کیسه صفرا را بردارید.
خطرات و عوارض جراحی کیسه صفرا چیست؟
همیشه هر عمل جراحی اندکی احتمال عوارض هم دارد. عوارض عمومی جراحی که احتمال دارد رخ بدهند اینها هستند:
- عفونت
- لخته شدن خون
- واکنش به ماده بیهوشی
- آسیب دیدن اندامهای همسایه
عوارض اختصاصی عمل جراحی کیسه صفرا اینها هستند:
- پانکراتیت (التهاب پانکراس)
- ریفلاکس صفرا (برگشت صفرا به معده)
- آسیب دیدن رگهای خونی نزدیک که میتواند خونریزی گسترده به دنبال داشته باشد
- آسیب دیدن مجرای صفرا که باعث نشت صفرا میشود
پس از عمل کیسه صفرا چقدر طول میکشد خوب شوم؟
بهبودی پس از لاپاراسکوپی نزدیک دو هفته زمان میبرد. بهبودی از عمل جراحی باز کیسه صفرا شش تا هشت هفته زمان نیاز دارد.
اگر هنوز درن در زخمتان دارید، به شما گفته میشود کی برای کشیدن آن به بیمارستان بروید.
بیشتر بیماران پس از یکی دو هفته میتوانند به سر کار برگردند. ولی اگر فعالیت بدنی زیادی در کار داشته باشید باید دست نگه دارید تا کامل خوب شوید.
آیا پس از عمل کیسه صفرا باید رژیم غذاییم را تغییر بدهم؟
پیشنهاد میشود در دوران بهبودی تغذیه خود را با شرایط بدن خود سازگار کنید ولی پس از آن، میتوانید برنامه غذایی همیشگی خود را دنبال کنید. نخست غذاهای ساده و نرم میتوانید بخورید مانند سوپ. پس از مدتی که گوارشتان راه افتاد میتوانید غذاهای جامدتر بخورید. غذاهای فیبردار در روزهای نخست پس از عمل اذیتتان میکند. همچنین غذاهای چرب نباید بخورید. رفته رفته دستگاه گوارش سازگار شده و میتوانید رژیم غذایی نرمال داشته باشید.
پیامدهای عمل برداشتن کیسه صفرا چیست؟
پیامدهای زیر پس از عمل برداشتن کیسه صفرا تجربه میشوند ولی گذرا هستند و خوب میشوند:
- اسهال
- یبوست در پی مصرف مسکن ها
- نفخ و دل درد برخاسته از نفخ و باد شکم
- تهوع
پیامدهای بلند مدت پس از برداشتن کیسه صفرا
درصد کمی از مردم دچار پیامدهای بلند مدت پس از عمل کیسه صفرا میشوند. به این نشانه ها، سندرم پس از عمل کیسه صفرا یا پست کوله سیستکتومی میگویند. سندرم پس از عمل کیسه صفرا معمولا یک تشخیص موقتی است تا زمانی که تشخیص دقیق تر داده شود:
- تهوع
- سوء گوارش
- ریفلاکس اسید
- نفخ و باد شکم
- اسهال
- دل درد
- زردی
بیشتر بیماران یک یا چند مورد از اینها را ممکن است تجربه کنند نه همه اینها.
عوامل احتمالی این نشانه ها اینها هستند:
- بیماریهای گوارشی که از پیش داشته اید ولی تشخیص داده نشده بودند
- سنگ صفرا در مجرای صفرا مانده یا سنگ تازه ای درست شده است
- اختلالات کارکردی دستگاه صفراوی (biliary dyskinesia)
- سندرم های درد ناشناخته (visceral hypersensitivity)
- عوارض جراحی مانند نشت صفرا یا پانکراتیت (التهاب پانکراس)
در چه صورت باید به پزشک مراجعه کنیم؟
پس از چند هفته که از عملتان گذشت باید برای بررسی جای عمل و نتیجه، پیش جراح بروید. همچنین اگر هر یک از موارد زیر پیش آمد، با پزشک یا کادر درمان تماس بگیرید:
- تب 38 درجه سلسیوس
- درد شدید یا فزاینده
- تغییر رنگ پوست، باد کردن یا ترشح از جای زخم
- تهوع یا استفراغی که بهبود نمی یابد
- زردی
- تیرگی رنگ ادرار یا مدفوع رنگ روشن
دیدگاه خود را بنویسید